
H Ιερά, Βασιλική και Σταυροπηγιακή Μονή της Παναγίας του Μαχαιρά, βρίσκεται στο νησί Κύπρος, κοντά στην κορυφή Κιόνια.
Κατά τον καιρό της Εικονομαχίας ένας ασκητής έφερε στην Κύπρο από την Κωνσταντινούπολη την εικόνα της Παναγίας της Αγιοσορίτισσας. Αυτή η εικόνα θεωρείται μία από τις 70 εικόνες της Παναγίας που αγιογράφησε ο απόστολος Λουκάς και τον τότε καιρό βρισκόταν πάνω από την Αγία Σορό, δηλαδή την αγία Εσθήτα και την αγία Ζώνη της Θεοτόκου, στον ναό της Παναγίας στις Βλαχέρνες. Επειδή η εικόνα ανακαλύφθηκε μετά από θαύμα της Παναγίας με ένα μαχαίρι, μετονομάστηκε σε Μαχαιριώτισσα
Κτίτορες: Όσιοι Νεόφυτος, Ιγνάτιος, Προκόπιος και Νείλος (πρώτος ηγούμενος και επίσκοπος Ταμασού)
Η Μονή κτίσθηκε με την βοήθεια του αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνού (1143-1180) και το προνόμιο του Σταυροπηγίου, κατοχυρώθηκε αργότερα από τους αυτοκράτορες Ισαάκιο και Αλέξιο της δυναστείας των Αγγέλων.
Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας (το 1231) η Μονή προσέφερε στην Εκκλησία δύο οσιομάρτυρες, τους αγίους Γεράσιμο και Γεννάδιο οι οποίοι, μαζί με άλλους ένδεκα μονάχους της Μονής της Παναγίας της Καντάρας θανατώθηκαν από τους Λατίνους κατακτητές, υπερασπιζόμενοι την αγία πίστη της Ορθοδόξου Εκκλησίας.